Тәрбиә эше - һөнәри белемдең нигеҙе

Республика советын үткәреү урыны осраҡлы һайланмаған: Салауат белем биреү һәм һөнәри технологиялар колледжытөбәктә алдынғыларҙың береһе булып тора. 2025 йылда «Йәштәр һәм балалар» милли проектының «Профессионалитет» федераль проекты сиктәрендә ул заманса ҡиәфәт һәм йыһазландырыу ала, профессиональ кадрҙар әҙерләү шарттарын күпкә яҡшырта.
- Бында заманса ҡорамалдар барлыҡҡа килде, инновацион уҡыу программалары индерелә, эш биреүселәр менән конструктив мөнәсәбәттәр булдырылған. Һәм, айырыуса мөһим, колледжда һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән һәм инвалид балаларҙы уҡытыу өсөн уңайлы мөхит булдырылған, - тип баһа бирҙе Урал Килсенбаев.
- Беҙ был эште белем биреү процесының бер өлөшө генә түгел, ә уның нигеҙе итеп ҡарайбыҙ. Бөгөн эш биреүселәр профессиональ хеҙмәткәр менән генә ҡыҙыҡһынмай, уларға хеҙмәткәрҙең аралашыусанлыҡ, мобиллек, яуаплылыҡ һәм командала эшләү һәләте кеүек сифаттарға эйә булыуы мөһим. Был һығылмалы күнекмәләрҙе формалаштырыу – урта профессиональ белем биреүҙең тәрбиә эше яуаплылығы зонаһы, - тип билдәләне Урал Килсенбаев.
Башҡортостан Республикаһының профессиональ белем биреү системаһы илдә иң эреләрҙең береһе булып тора. Республиканың 92 колледжында 119 200 студент белем ала. Уларҙың 60 проценттан ашыуы - туғыҙынсы класты тамамлаусылар, уларҙың 50 проценты - бәлиғ булмағандар.
- 119 200 студент - ҙур армия. Йыл һайын был балалар һаны артасаҡ, - тине Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Илдар Мәүлетбирҙин. - Туғыҙынсы синыфтан һуң улар колледжға бара, дөйөм ятаҡтарҙа йәшәй, үҙҙәренә бирелгән буш ваҡыттарын күп таба. Студенттар башлыса балалар һәм үҫмерҙәр (улар унынсы синыф уҡыусылары була ала), улар ҡапыл иреккә сыға. Балаларыбыҙҙы тәрбиәләү мөһим. Сөнки беҙгә профессионалдар ғына түгел, ә дөйөм мәҙәниәт кимәленә эйә кешеләр кәрәк.
Урал Килсенбаев, профессиональ белем биреү системаһы - ул йәштәрҙе өлкәндәр тормошона әҙерләү, тип ышана.
- Йәштәребеҙҙең һәм Ватаныбыҙҙың киләсәге тәрбиә эшенең сифатына бәйле. Был мәсьәләне хәл итеү өсөн яуаплылыҡ айырыуса юғары. Тәрбиә өлөшө - белем биреү процесының нигеҙе. Ә бына тәрбиә биреү мәсьәләләре хоҡуҡ һаҡлау органдары, йәмәғәт ойошмалары, эш биреүселәр һәм ата-әсәләр менән үҙ-ара эш иткәндә генә һөҙөмтәле хәл ителә, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.
Федерация советының Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт комитеты рәйесе Лилиә Ғүмәрова, йәштәрҙе уҡытыу һәм тәрбиәләүҙә мөһим роль уйнаған «Профессионалитет» федераль проектының әһәмиәтен билдәләп, сығыш яһаны.
- Профессиональ белем биреү системаһының үҫеше тураһында һүҙ барғанда, иң элек 2030 йылға тиклем илдең социаль-иҡтисади үҫешенең стратегик башланғыстарына индерелгән «Профессионалитет» проекты иҫкә алына. Был проект махсус белем биреү ойошмаларында квалификациялы белгестәр әҙерләүҙең яңы моделен булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя, - тип билдәләне ул. - Башҡортостан Республикаһы был программаны тормошҡа ашырыуҙа алдынғыларҙан һанала. Республика башлығы Радий Хәбировтың инициативаһы менән төбәктә һөнәри белем биреүҙе үҫтереү программаһы булдырылған, ул хәҙер федераль программалар менән бергә алып барыла.
ҺҺуңғы йылдарҙа тәрбиә эше системаһында ла байтаҡ үҙгәрештәр булды: белем биреү учреждениеларында тәрбиә буйынса кәңәшселәр барлыҡҡа килде, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы флагтарын күтәреү тантаналары индерелде, студенттар менән «Мөһим нәмәләр тураһында һөйләшеүҙәр» үткәрелә, «Беренселәр хәрәкәте» әүҙем үҫешә.
Урал Килсенбаев, үҙ сиратында, патриотик тәрбиәнең шәхси өлгө һәм ветерандарҙы сараларға йәлеп итеү аша формалашыуын билдәләне. Шулай уҡ, патриотик йүнәлеште үҫтереү өсөн «Патриот» паркында бөтә төбәктән 1000-дән ашыу колледж студенты хәрби әҙерлек нигеҙҙәрен өйрәнгән.
Бөгөнгө көндә йәш быуынды дөрөҫ тәрбиәләү һәм уларҙы заман талаптарына ярашлы итеп әҙерләү – ике мөһим бурыс. Урал Килсенбаев фекеренсә, хәҙерге ваҡытта быға ҡамасаулаған бер нисә фактор бар:
- Көнбайыш тормош рәүешен көсләп индереү, йәштәрҙең эшкә урынлашыуы кәмеүе, уҡыуҙан һуң тиҙ байыуға өмөт итеү, цифрлы мөхиттең һәм яһалма интеллекттың тиҙ үҫеше менән бәйле деструктив йоғонтолар, шулай уҡ енәйәтселектең юғары булыуы һәм йәштәрҙе законһыҙ эшмәкәрлеккә йәлеп итеү хәүефе – былар барыһы ла хәҙерге замандың актуаль саҡырыуҙары.
Был проблемаларҙы хәл итеү өсөн власть органдары, йәмәғәт ойошмалары һәм башҡа структуралар менән тығыҙ бәйләнештә эшләү, балаларға һәм үҫмерҙәргә тормоштоң дөрөҫ ҡиммәттәрен аңлатыу мөһим.
Башҡортостан Республикаһы буйынса эске эштәр министры урынбаҫары Айҙар Зөбәйеров билдәләүенсә, һуңғы алты йылда үҫмерҙәр араһында енәйәтселек кимәле 35,8 процентҡа кәмегән. Әммә, шуға ҡарамаҫтан, эштең тағы ла бер нимәһе бар.
- Хәл етди. Йәш кешеләрҙең хоҡуҡ боҙоуҙарға барыуының төп сәбәптәре араһында ата-әсәләрҙең мәшғүллеге һәм контролһеҙлеге, шулай уҡ тиҫтерҙәре араһында үҙ-үҙен раҫлау теләге, хатта енәйәт юлы менән булһа ла, - тип асыҡлыҡ индерҙе ул.
Урал Килсенбаев ата-әсәләр менән берлектәге саралар үткәреүҙе тәҡдим итте. Ул һөнәри белем биреү буйынса совет ултырышына берлектәге ҡарарҙар әҙерләп сығыу мөмкинлеген дә күрһәтте.
«Тәрбиә мәсьәләләре бергәләп кенә һөҙөмтәле хәл ителә, тип ышанам. Беҙҙә бөтә кәрәкле нәмә бар: кәрәкле инструменттар, шарттар һәм көслө команда. Әммә уңыштың төп нигеҙе - берҙәмлегебеҙ, һәр студентҡа иғтибарыбыҙ һәм заманса саҡырыуҙарға бергәләп яуап бирергә әҙерлегебеҙ», - тип йомғаҡ яһаны республика советына Урал Килсенбаев.
Алена Бизикина фотоһы.