Урал - Рәсәй хоккейының йөрәге

Рәсәй хоккейсыһы Илья Епищев хоккейға тәүге аҙымдарын 2005 йылда яһай. Шул ваҡыттан алып 20 йыл үтә - хәҙер ул Континенталь хоккей лигаһының төп призын - Гагарин кубогын яуларға, ә һуңынан донъя боҙ аренаһына сығырға һәм милли хоккей лигаһының плей-оффында еңеү яуларға һәм Стэнли кубогын алырға хыялланған «Салауат Юлаев» хоккей командаһы һөжүмсеһе. Спортсының тәүге еңеүҙәре, Америкаға онотолмаҫ сәйәхәттәре һәм башҡа күп нимәләр тураһында «Салауат» гәзите материалында.

Илья ҙур һәм татыу Салауат ҡалаһы ғаиләһендә тыуып үҫә. Уның ата-әсәһе һәр ваҡыт спорт менән мауыға. Атаһы Дмитрий хоккей һәм футбол уйнай, әсәһе Ольга ла спорт уйындары менән мауыға.

- Ата-әсәйем һөйләүенсә, миңә бер йәш тулғанда, атайым миңә пластик таяҡ һәм туп алып килгән. Баҡтиһәң, был минең өсөн иң яҡшы бүләк булған! Мин ике бүлмәле фатирыбыҙҙа уйнай башланым: люстраларҙы ватылды, стеналарҙағы обойҙар йыртылды, күршеләр ҙә зарланғаны булды. Әммә мине һәм ата-әсәйемде был туҡтатманы, - тип йылмайып иҫенә төшөрә Ильяс.

- Иртәнән кискә тиклем уйнаным, хатта йоҡларға ла таяҡ менән бергә яттым!

Ильяға ике йәш тулғанда, атаһы уны «Алмаз» бассейны артында урынлашҡан боҙ кортына алып килә. Боҙҙағы тәүге аҙымдар идеаль булмай - малай йығыла ла, әммә был хоккей менән мауығып киткән малайҙың хәрби рухын тик нығыта ғына.

- Ике йәшемдә тәүге тапҡыр конькиға баҫтым. Бер айҙан һуң шыуа башланым, тағы ике айҙан һуң күп кенә тиҫтерҙәрен уҙып киттем, - ти Ильяс.

Атаһы менән бергә Илья ике йыл самаһы кортта шөғөлләнә. Ул ваҡытҡа Салауатта боҙ һарайы төҙөлә, унда буласаҡ хоккейсыларҙы йыя башлайҙар, әлбиттә, Дмитрий Ильяны дәрестәргә беренселәрҙән булып алып килә.

- Беренсе дәрескә килгәндә миңә өс-дүрт йәш ине. Мин үҙемдең шатлығымды һәм бөтә ваҡиғаларҙан барлыҡҡа килгән дәртемде хәтерләйем. Беләһегеҙме,ул саҡта минең ҡанаттарым үҫкән кеүек булды! Эйе, мин бик бәләкәй инем, әммә хоккей минең тормошом эше буласағын белә инем, - тип уртаҡлаша Ильяс. - Минең беренсе тренерым Илья Голованов булды. Барыһы ла шулай башланды. Беҙ яңы, заманса боҙҙа күнекмәләр үткәрергә һәм «Юрматы» командаһында уйнарға мөмкинлек алдыҡ. Үҙ командаң өсөн сығыш яһау һәм иптәштәрең ярҙамын тойоу - был иҫ киткес тәжрибә.

Илья күп ваҡытын боҙҙа үткәрә, ә атаһы менән бергә йыш ҡына хоккей матчтарын ҡарай.

- Миңә һигеҙ йәш булғанда «Салауат Юлаев» командаһы Гагарин кубогын яулап чемпион булды. Ул саҡта бөтә Салауат, Башҡортостандың барлыҡ ҡалаларында йәшәүселәр был еңеүгә шатланды, - тип хәтерләй Илья. - Был минең йөрәгемә шул тиклем инеп ултырҙы! Шул мәлдә ҡулымда был кубокты тотоп торорға тейешлекте тойҙом. Артабан һәр еңеү мине был ваҡиғаға яҡынайтты.

5-се класҡа тиклем Илья 10-сы мәктәптә (хәҙер 1-се лицейҙың кесе корпусы) уҡый. Һуңынан хоккей арҡаһында уға икенсе ҡалаға күсергә тура килә.

- Иртәнге сәғәт етелә күнекмәләр ысын һынау булды. Әммә был минең өсөн күңел асыу ғына түгел, ә яҡшыраҡ ынтылыу мөмкинлеге булды. Һәр иртә үҙемде яңылыҡҡа өйрәтә алырмын тип уяндым. Күнекмәләр бик көсөргәнешле булды, әммә тап улар минең рухымды нығытты һәм үҫешергә ярҙам итте, - тип билдәләй Ильяс. - Көн һайын мәктәптә мин яңы саҡырыу килтерҙе. Әммә туғандарымдың, тренерҙарымдың, уҡытыусыларымдың, класташтарымдың ярҙамы менән мин бөтә ауырлыҡтарҙы еңеп сыға алдым. Был юлда минең менән булғандарҙың барыһына ла рәхмәт!

Әйткәндәй, Илья беренсе алтын миҙалын Вольскиҙа үткән хоккей турнирында еңеү яулаған өсөн ала.

- Беҙҙең «Юрматы» командаһы ярыштарға ҙур өмөттәр менән юлланды. Беҙҙең юлда кәртәләр булды, әммә беҙ уларҙы үттек. Хәтеремдә, тәнәфес ваҡытында тренер беҙҙең рухты күтәрә алды һәм яңы көс менән боҙға ҡайттыҡ. Башта иҫәпте тигеҙләнек, овертаймда һәр шайбаға көрәшеүен дауам иттек, барыһы ла килеп сыҡты һәм «Юрматы» беренсе урын алды, - тип уртаҡлаша Ильяс. - Был кубок беҙҙең ныҡышмалы эшебеҙҙең символына әүерелде. Был беренсе урын ғына түгел, ҙур еңеүҙәргә һәм ҡаҙаныштарға беренсе аҙым булды.

«Юрматы» менән Ильяны йылы хәтирәләр бәйләй. Уларҙың береһе - бөтә команданың Америкаға урындағы командалар менән турнирҙа ҡатнашыу өсөн барыуы.

- Миңә 9 йәш булғанда тәүге тапҡыр Америкаға барҙым. Беҙ унда «Юрматы»командаһы менән бергә барҙыҡ. Беҙҙең менән тренер һәм балаларҙың ата-әсәләре булды. Был иҫ киткес! Америка ғаиләләрендә икешәр йәшәнек, сөнки тел белмәйбеҙ, йышыраҡ ишаралар йәки тәржемәселәр ярҙамында аралаштыҡ. Беҙҙе яҡшы ҡабул иттеләр. Беҙ 12 көн Майамиҙа һәм 12 көн Лос-Анджелеста булдыҡ, унда урындағы командалар менән ике уйын уйнаныҡ һәм еңеүсе булдыҡ! Рәсәй өсөн уйнаныҡ, бәлки, был беҙгә ярҙам иткәндер. Иң сағыу мәлдәрҙең береһе Милли хоккей лигаһы матчы булды, был мөхиткә сумғас, хоккейҙың минең һөнәрем икәнлегенә тағы бер тапҡыр инандым. Әммә беҙҙең мажара бының менән генә тамамланманы - беҙ Диснейлендҡа барып еттек, унда беҙҙе Америка тауы бик ныҡ ғәжәпләндерҙе. Был беҙҙең өсөн ысынбарлыҡҡа тап килмәгән нәмә булды - барыһы ла оҡшаны, сөнки быға тиклем беҙ быны бер ҡайҙа ла күрмәнек, - тип хәтерләй хоккейсы.

Салауатҡа ҡайтҡас, Илья тағы ла ярты йыл 6-сы класта уҡый. Һуңынан әсәһе менән Магнитогорскиға командала уйнарға китә.

- Был бик ғәҙәти көн ине: мәктәптән килдем, үҙ эштәрем менән шөғөлләндем һәм күнекмәләргә әҙерләндем. Әммә атай үҙ янына саҡырып алды һәм: «Мин иғлан таптым! «Металлург» командаһы уйынсыларҙы ҡарарға йыя». Уйламайынса ризалаштым. Атайым менән минең тәүге һынауға барҙыҡ, алдылар. Магнитогорскиға күсергә тура килде. Әсәйем минең менән бергә күсеп китте. Был бик ауыр ваҡыт, сөнки ата-әсәләр бер-береһенән алыҫ йәшәне - атай Салауатта ҡалды. Шулай өс йыл үтте, Салауатҡа йәйге каникулдарға һәм Яңы йылға ҡайттыҡ, - тип хәтерләй Илья. - Был хис-тойғолар, адреналин һәм, әлбиттә, кумирҙар менән тулы ваҡыт булды. Минең Кумирым Сергей Мозякин булды. Уның уйындарын тулҡынланып күҙәткәнем хәтерҙә. Уның стиле үҙенсәлекле: ул уйынды яҡшы белә һәм мөғжизәләр тыуҙыра. Хәҙер минең стилем Сергей Мозякиндыҡына оҡшаш тип уйлар инем. Шайбаны тапшырыуҙар һәм ырғытыуҙар яҡшы килеп сыға, әммә бына тиҙлек өҫтөндә эшләргә кәрәк.

Өс йылдан һуң Илья әсәһе менән Салауатҡа ҡайта. «Юрматы»ла бер йыл самаһы уйнағандан һуң, егет яңы сәйәхәткә сыға - был юлы уны Питерҙың «Бульдогтар» командаһы көтә.

- Хоккей мәктәбен тап Санкт-Петербургта тамамланым. Ике йыл уйнаным һәм артабан Йәштәр хоккей лигаһына эләктем, Питерҙың «Динамо» командаһында уйнаным, - тип билдәләне Илья. - Һуңынан мине бөтә Рәсәй хоккей лигаһы көттө: Воронеждың «Буран», Нефтекаманың «Торос» һәм башҡа командаларҙа уйнаным. Хәҙер «Торос»та эшләүемде дауам итәм, шулай уҡ Континенталь хоккей лигаһында «Салауат Юлаев» командаһы өсөн контракт буйынса эшләйем. КХЛ - Рәсәйҙең иң юғары лигаһы, ә ВХЛ - рангы буйынса бер аҙ түбән. Әгәр һин йәш уйынсы булһаң, һине шунда ебәрәләр һәм, әгәр һин үҙеңде күрһәтһәң КХЛ-ға күсерәләр. Үҙемде күрһәттемме? Бәлки күрһәткәнмендер, әммә тулыһынса түгелдер тип уйлайым. Әлегә командала бик булманым. Киләһе миҙгелдә осрашырбыҙ һәм нимә үҙгәргәнен һөйләрмен.

Даими хоккей менән шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, Илья мәктәпте уңышлы тамамлай, шулай уҡ ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалында тренерлыҡҡа уҡый.

Һандар теле менән.

20 йыллыҡ карьераһында Илья Епищев балалар-үҫмерҙәр һәм йәштәр командаларында, шулай уҡ мастерҙар командаһында уйнай, 10-ға яҡын команданы алмаштыра. Бөтәһе ул 518 уйында ҡатнаша, уларҙа 404 мәрәй йыя. Һөжүмсе булараҡ ул 200 шайба тапшыра һәм ҡаршы яҡ ҡапҡаға 204 шайба ебәрә.

- Командалар төрлө була - уйын стиле, кимәле һәм характеры айырыла. «Юрматы» һәм «Металлург» командаларында уйнаным - был Урал тип иҫәпләнә. Ә Уралда ҡатыраҡ, тиҙерәк. Питер командалары ла булды, унда уйын техникаһы яҡшыраҡ. Әммә, минеңсә, Уралда уйын кимәле юғарыраҡ. Был һин Өфөгә, Силәбегә, Магнитогорскиға уйындарға барыуың менән бәйле, унда төрлө көслө командалар менән осрашаһың, ә Питерҙа һин урындағы командалар менән генә уйнайһың һәм ҡаланан ситтә сыҡмайһың, - тип әйтә Илья. - Командалар менән һәр ваҡыт хушлашыу еңел түгел. Әммә, бөтәһе лә профессионалдар һәм шуға күрә был ғәҙәти хәл итеп ҡабул ителә. Мине һәр команда менән хәтирәләр бәйләй: ҡайҙалыр яҡшы, ҡайҙалыр насар. Әммә, һәр хәлдә, был тәжрибә.

«Буран»дан айырылыу бик үкенесле булды, унда шәп кешеләр, иҫ киткес ҡала һәм климат та миңә тулыһынса тап килде. Шуға күрә тәүге мәлдәрҙә миңә Башҡортостанға ҡайтыу ауыр булды. Хәҙер инде бер аҙ күнектем.

Хоккей - ирҙәр спорты төрө, ул йәрәхәттәрһеҙ үтмәй.

- Тренер быны алдан күрә алмай, шуға күрә теләһә ниндәй матч алдынан беҙгә уйын макетын бирә. Әммә артабан барыһы ла үҙебеҙгә бәйле: профессионалдар булараҡ, беҙ урында тиҙ ориентирлашырға һәм ҡарарҙар ҡабул итергә тейеш, - тип аңлата Илья. - Хоккей - ирҙәр спорты төрө, унда ҡайһы берҙә эмоциялар көсәйә генә, һуғыштар һәм бәрелештәр була. Тағы ла бер мөһим критерий бар: ҡапҡасыға ҡағылырға ярамай, был табу. Әммә, әгәр ҡапҡасыбыҙҙың аяғына ҡағылһалар, хатта һуңынан беҙҙе язалаһалар ҙа, һаҡларға кәрәк. Был йәшерен ҡағиҙәләр. Һаулыҡҡа ҡағылғанда, һуңғы чемпионатты тамамлап өлгөрмәнем, сөнки минең яурыным сыҡты. Хәҙер операция яһаттым, реабилитация үтәм. Һөҙөмтәлә киләһе миҙгелдә генә уйнай башлайым, - тип уртаҡлаша Илья.

Реабилитация барғанда Илья тәжрибәле тренер Сергей Яханов етәкләгән «Юрматы» командаһынан 15 йәшлек егеттәр менән күнекмәләр үткәрә.

- Ҡайһы берҙә балаларға кәңәштәр бирәм. Мин, моғайын, улар өсөн артабанғы эш өсөн ниндәйҙер стимул булып торам. Һәр кем менән бик яҡшы аралашабыҙ, - ти Илья. - Миңә оҡшай: аңлатыу, малайҙарға яңы нәмә биреү. Уларҙың да күҙҙәре янып тороуын күрәбеҙ. Был икеләтә күңеллерәк.

Профессиональ карьераһы ваҡытында егет Рәсәйҙең күп кенә ҡалаларында була. Айырыуса уға Воронеж оҡшай, унда ул «Буран» хоккей клубында уйнай. Малай тыуған яғын да ярата.

Уның фекеренсә, Башҡортостан - бик матур. Шуға күрә, ялында Илья яратҡан шөғөлдәренә ваҡыт бүлергә тырыша, балыҡ тоторға уны ата-әсәһе, ә һунарға ағаһы өйрәткән.

- Ғаилә - минең таянысым. Ата-әсәйем, һеңлем һәм ағайым һәр ваҡыт ярҙам итә. Бәләкәйерәк саҡта уйындарға килделәр, хәҙер иһә һәр уйынды онлайн ҡарайҙар. Әлегә тиклем, әгәр ниндәйҙер хата яһаһам, атай һәр ваҡыт уға иғтибар итә, - тип һөйләй Илья. - Ярҙамдары өсөн рәхмәт!

Хәҙер Илья операциянан һуң аяҡҡа баҫырға һәм эшкә ҡайтырға ниәтләй.

- Боҙға сығып, дөрөҫөн әйткәндә, рәхәтләнеп шөғөлләнәм. Һәр тапҡыр ике йәшемдә булған тойғоларымды кисерәм, тик быға аңлыраҡ ҡарайым. Төп маҡсат - Гагарин кубогын, ә һуңынан Стэнли кубогын яулау, - тип йомғаҡ яһаны Илья.

Ильяның хыялы тормошҡа ашыр һәм ул ҡуйған маҡсаттарына өлгәшә алыр, тип ышанабыҙ. Уңыштар теләйбеҙ!

Фото: Алёна Бизикина/газета «Выбор».